Historia

Czterechsetne seminarium Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Hydrobiologicznego

Oddział powstał w 1960 roku. W 2002 roku odbyło się już 400 jego seminarium, na którym podsumowano całą kilkudziesięcioletnią działalność. Zapraszamy do zapoznania się z dotychczasowymi dziejami Oddziału. Historia toczy się dalej — kolejne podsumowanie przy następnym okrągłym numerze seminarium lub np. kolejnej okrągłej rocznicy Krakowskiego Oddziału PTH.

Ojców, 14 VI 2002 r.

Po 23 latach od uroczystego dwusetnego zebrania naukowego naszego Oddziału (Kownacki 1979) nadszedł czas zorganizowania następnego jubileuszu (z czego krakusy są znane). Czterechsetne seminarium zbiegło się z 40-leciem (plus 2 lata) istnienia Oddziału Krakowskiego PTH, który powstał 11 VI 1960 roku z inicjatywy prof. Karola Starmacha. Od początku Oddział związany był z Zakładem Biologii Wód PAN, gdzie najczęściej spotykali się hydrobiolodzy Polski Południowej.

Jubileuszowe seminarium stało się okazją do podsumowania naszej dotychczasowej działalności. W ciągu 42 lat istnienia Oddziału Zarządem kierowało dwóch przewodniczących: prof. Karol Starmach w latach 1960–1982 oraz prof. Jan M. Włodek — od 1982 roku, natomiast sekretarze (przypominamy, że najbardziej obarczeni pracą) zmieniali się znacznie częściej, bo aż siedem razy. Finansami Oddziału zajmowały się cztery osoby, a funkcję przewodniczącego Komisji Rewizyjnej pełniło pięć osób. Liczba członków naszego Oddziału wahała się od 54 do 106, co stanowiło średnio 18% (SD 2,8) całego PTH, a w seminariach brało udział średnio 27 osób (SD 5,1). W trakcie czterystu seminariów wysłuchano 641 referatów, z czego mniej więcej co dziesiąty był wygłoszony przez zagranicznego prelegenta, a co dwudziesty przez członka innego Oddziału PTH.

Oprócz zebrań organizowanych najczęściej w czytelni ZBW, spotkania nasze przybierały różne formy: odbyło się 18 sesji tematycznych poświęconych konkretnym zagadnieniom, np. „Koncepcja funkcjonowania ekosystemu potoku Sąspówka (Ojcowski Park Narodowy)”, „Zakwaszenie wód w Polsce”, „Rybacka Stacja Doświadczalna AR w Krakowie — rys historyczny i kierunki działania” oraz 15 uroczystych seminariów (karnawałowych), podczas których także wygłaszano referaty (mniej lub bardziej poważne). W czasie seminariów wyjazdowych referaty były poświęcone tematyce badań danego ośrodka, np. Zakładu Ichtiobiologii i Gospodarki Stawowej PAN w Gołyszu, Zootechnicznego Zakładu Doświadczalnego w Zatorze, lub zwiedzanego obiektu, np. ujęcia wodociągowego w Dobczycach czy oczyszczalni ścieków z aglomeracji krakowskiej „Płaszów” i „Kujawy”.

W referatach przedstawiano wyniki badań różnych środowisk wodnych. W pierwszej dekadzie (1960–1971) omawiano najczęściej badania stawów, natomiast w ostatnim dwudziestoleciu tematyka ta pojawiała się jedynie sporadycznie. Zainteresowanie badaniami rzek (wnioskując z mało zmiennej liczby wygłoszonych na ten temat referatów) utrzymuje się na wysokim poziomie, natomiast maleje zainteresowanie badaniami zbiorników zaporowych (w latach 1982–1991 — 20 referatów i od 1992 r. — 11 referatów). W ostatnim dziesięcioleciu wzrosła liczba referatów omawiających badania jezior (głównie tatrzańskich) oraz nietypowych środowisk wodnych (wyrobiska, wody podziemne).

Tematyka referatów odzwierciedlała w dużej mierze intensywność badań w poszczególnych dziedzinach hydrobiologii (a ostatnio zależała również od podatności referenta in spe na nalegania sekretarza). W latach 1960–1971 popularne były badania ichtiologiczne (rybostan rzek i zbiorników zaporowych, rozród, tempo wzrostu, choroby); i w tych latach wygłoszono 58% referatów ze 135, jakie dotyczyły tej tematyki. Około 80 referatów dotyczyło fauny dennej; ich liczba wahała się w kolejnych dziesięcioleciach, ale nie wykazywała tendencji spadkowych. Podobnie kształtowało się zainteresowanie badaniami fykologicznymi. Liczba wystąpień z dziedziny hydrochemii zmniejszyła się z 34 w pierwszym dziesięcioleciu do 2 w ostatnim. Zagadnienia dotyczące zooplanktonu jedynie w początkowym okresie były często referowane, natomiast przez trzy ostatnie dekady przedstawiano zaledwie po 4–5 referatów na ten temat. W ostatnim dziesięcioleciu pojawiły się natomiast referaty omawiające modne aktualnie zagadnienia, jak hydrologia czy analiza statystyczna. Na naszych seminariach najczęściej, szczególnie w pierwszych 20 latach istnienia Oddziału, przedstawiano sprawozdania z konferencji naukowych, pobytów stypendialnych i tygodni wymiennych w innych ośrodkach (147 referatów).

Członkowie naszego Oddziału zainicjowali organizowanie Warsztatów Bentologicznych — pierwsze odbyły się w Tatrzańskim Parku Narodowym (A. Kownacki, M. Kłonowska-Olejnik + Ryszard Kornijów), a kolejne „krakowskie” — w Ojcowskim Parku Narodowym (E. Dumnicka, J. Galas).

Kownacki (1979) napisał: „Tradycją zebrań stało się wygłaszanie 2 referatów na jednym posiedzeniu, i co jest równie ważne, podawanie po pierwszym z nich herbaty, aby wzmocnić zarówno prelegentów jak i słuchaczy”. Obecnie tradycja ta uległa pewnej zmianie: często wygłaszany jest tylko jeden referat, a wtedy herbata (z ciasteczkami!) podawana jest przed dyskusją; oczywiście cel jej podania nie uległ zmianie.

Jubileuszowe seminarium było także okazją do podsumowania działalności administracyjnej naszego Oddziału. Jesteśmy w trakcie zapisywania czwartej Księgi Zebrań!!! Kolejne dziesięciolecia działalności różnią się formą zapisów w Księgach — przez pierwsze 20 lat prof. Karol Starmach wpisywał tematy seminariów własnoręcznie („wiecznym” piórem), natomiast zawiadomienia o Zebraniach Sprawozdawczo-Wyborczych „odbijane” były na powielaczu. W 1980 roku pojawiły się pierwsze zawiadomienia pisane na maszynie, a w 1987 — pierwsze komputerowe (Amstrad). Działalność nasza otarła się o politykę: w maju 1982 roku Urząd Dzielnicowy Kraków-Śródmieście wydał zezwolenie Zarządowi Oddziału na zorganizowanie zebrania sprawozdawczo-wyborczego: „Odpowiedzialny za przebieg zgromadzenia i czuwanie nad przestrzeganiem przez jego uczestników przepisów prawa oraz przeciwstawieniu [pisownia oryginalna] wszystkiemu co zagrażałoby bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu jest Ob. dr Andrzej Kownacki” [ówczesny sekretarz Oddziału]. Trwał przecież stan wojenny...

Przez 42 lata istnienia Oddziału zmieniały się warunki polityczne, gospodarcze i społeczne w naszym kraju, władze Zarządu Głównego i władze krakowskie PTH, a jednak aktywność naszego Oddziału nie słabła i mamy nadzieję, że to się nie zmieni. Choć pewne jej formy, np. popularne w latach 60. i 70. wycieczki turystyczne z wydźwiękiem hydrobiologicznym, obecnie znikły.

Uroczyste 400 seminarium odbyło się w pięknej scenerii Ojcowskiego Parku Narodowego, gdzie dzięki gościnności wicedyrektora dr. Józefa Partyki (serdecznie dziękujemy!) mogliśmy skorzystać z sali konferencyjnej Muzeum Przyrodniczego. Zostały wygłoszone dwa referaty: profesora Jana M. Włodka „Ichtiofauna potoku Sąspówka w Ojcowskim Parku Narodowym w 1987 r.” oraz dr Elżbiety Dumnickiej „Krótki zarys dziejów Krakowskiego Oddziału PTH”, wspierany ogromną ilością materiałów fotograficznych umieszczonych na plakatach. Późniejsze dyskusje, komentarze i wspomnienia miały miejsce już przy kiełbaskach z grilla i piwie.

Kownacki A. 1979 — Dwusetne zebranie naukowe Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Hydrobiologicznego (Mogilany, 21 IV 1979 r.) — Wiad. Ekol., 25: 82–83.

Tekst ten ukazał się w Wiadomościach Hydrobiologicznych 2002. 48 (4): 323–325.

Elżbieta Dumnicka i Joanna Galas

Wróć do góry

Logo PTH